Niemand is erbij gebaat als eerwraak gelijk wordt gesteld aan andere vormen van moord op vrouwen

eerwraak
Op dinsdag 19 februari verscheen dit artikel op Volkskrant.nl

Afgelopen zaterdag publiceerde de Volkskrant in Vonk een artikel van Renate van der Zee, waarin ze schrijft dat een paar jaar geleden eerwraak nog verzwegen werd, terwijl het begrip tegenwoordig te pas en te onpas wordt gebruikt. Een moord op een vrouw of meisje in allochtone kring: eerwraak! Volgens Van der Zee is het allebei een symptoom van hetzelfde verschijnsel, namelijk desinteresse voor het probleem van eerwraak en zelfs voor migranten in het algemeen.

Die desinteresse moet natuurlijk worden aangepakt. Maar niet door verschijnselen die in oorzaak fundamenteel verschillen over één kam te scheren.

Mank
Van der Zee vliegt namelijk uit de bocht als ze eerwraak vergelijkt met de moord door Nederlandse mannen op hun ex-vrouw en zelfs hun kinderen. Volgens haar gebeurt zo’n moord vanuit eenzelfde woede en diepe ontreddering, ontstaan vanuit een gedeukt eergevoel. Ik vind dit een vergelijking die aan alle kanten mank gaat.

Eerwraak verschilt op essentiële onderdelen van een door een individu gepleegde moord of in een opwelling uitgevoerde doodslag. Bij mijn weten wordt zo’n Nederlandse man bijvoorbeeld nooit onder aanhoudende, zware druk gezet door zijn familie of gemeenschap om door middel van moord de eer van de familie te redden. Zijn moeder of zusters worden niet genegeerd als ze anderen groeten. Zijn vader en broers worden niet uitgelachen in het café of de kerk.

Kortom: de familie van een gescheiden of bedrogen Nederlandse man wordt niet uit de gemeenschap verstoten, omdat hij de seksualiteit van zijn vrouw niet in bedwang heeft. De moord zelf zal eerder leiden tot uitstoting uit de gemeenschap, dan wanneer hij zijn lot draagt en probeert er het beste van te maken. Een Nederlandse man die zijn vrouw vermoordt omdat hij het niet kan verkroppen dat zijn vrouw hem niet meer wil, handelt in zijn eentje en vanuit een individueel motief. Als zijn familie ervan had geweten en de moord had kunnen verhinderen, was dat zeker gebeurd.

Eer
Hoe anders is dat in bepaalde gemeenschappen die zich hier in Nederland gevestigd hebben. Daar hangt de eer van een familie namelijk direct samen met het aantoonbare vermogen van mannen om ‘hun’ vrouwen – en dan met name haar seksualiteit – onder controle te houden. Niet alleen daadwerkelijke buitenechtelijke seks of een echtscheiding, maar zelfs leugenachtige roddels kunnen zodanige schande brengen, dat alleen het doden van de betreffende dochter, zus of (ex-)vrouw de eer weer kan herstellen. Het motief voor eerwraak komt dus voort uit collectieve dwang en wordt ook gezien als een collectieve verantwoordelijkheid.

De eermoord zelf wordt niet zelden beraamd door meerdere familieleden. Er wordt gekeken welke man de plicht het beste op zich kan nemen. Wie is er nog minderjarig en krijgt dus een lagere straf? Wie heeft nog geen gezin, zodat er zo min mogelijk anderen onverzorgd achterblijven, mocht de dader in de gevangenis belanden?

Het komt zelfs voor dat een moeder of zus het beoogde slachtoffer met een ‘geheime’ afspraak naar een plek toe lokt, waardoor de moord kan plaatsvinden. Want terwijl een moord voor vrouwen met een Nederlandse (ex-)partner vaak redelijk onverwacht komt, zijn vrouwen uit de gemeenschappen waar eerwraak voorkomt ervan doordrongen welk gevaar ze lopen. En dus zorgen ze er voor om onvindbaar te zijn voor hun mannelijke familieleden. Als ze daartoe tenminste de kans krijgen.

Appels
Een crime passionel of een familiedrama is dus een individuele aangelegenheid, terwijl eerwraak voortkomt uit het collectief. Het siert Van der Zee dat ze onnodige polarisatie tussen verschillende bevolkingsgroepen in onze samenleving wil bestrijden. Maar door appels met peren te vergelijken, gaat ze voorbij aan de meest fundamentele oplossing voor eerwraak.

Die oplossing ligt niet uitsluitend in het sociaaleconomische vlak of zelfs het onophoudelijk en krachtig aan de orde stellen van vrouwenrechten. Er is meer nodig.

Individuele vrijheid moet de plaats innemen van collectieve dwang die zó ver kan gaan dat een minderjarige jongen er niet onderuit komt om zijn geliefde zusje te vermoorden.

Campagne
In landen als Zweden en Duitsland wordt al jaren campagne gevoerd om jongens en mannen te leren dat hun eer niet bestaat uit het bewaken van de seksualiteit van hun zusjes, nichtjes, dochters en vrouwen, maar uit het bewaken van haar vrijheid. Dat zou in Nederland ook moeten gebeuren.

Er zijn mannen en jongens die verschrikkelijke spijt hebben dat ze zijn bezweken voor de druk van hun familie, van hun gemeenschap en uiteindelijk iemand hebben vermoord. Die verhalen moeten meer bekendheid krijgen.

Niemand – en de slachtoffers al helemaal niet – is erbij gebaat als eerwraak gelijk wordt gesteld aan andere vormen van moord op vrouwen. Dit is een politiek-correcte benadering en bovendien cultuurrelativistisch. Eerwraak wordt immers gerechtvaardigd door normen en waarden die uitgaan van de ondergeschiktheid van het individu aan de eer van de familie en van vrouwen aan mannen.
Alleen in een cultuur waarin de rechten van vrouwen gelijk zijn aan die van mannen en waarin individuele vrijheid en ontwikkeling los van het collectief mogelijk zijn, zal eerwraak verdwijnen.

Advertenties