Kristallnacht

Na meer dan dertig jaar wachten met mijn bezoek, ben ik uiteindelijk nog bijna een half uur te vroeg. Dat geeft me de gelegenheid om een mooie zitplaats op één van de eeuwenoude banken te zoeken en alles goed op me in te laten werken. Het onpeilbare plafond, de geur van het vele hout, de krakende vloer, de hoge ramen met kleine glas-in-lood-ruitjes, waardoor het spaarzame herfstnamiddaglicht naar binnen valt.
Binnen branden alleen maar kaarsen. Overal kandelaars in allerlei maten. Sprookjesachtig. Maar de enorme, glimmend gewreven, koperen kroonluchters die aan lange kettingen aan de houten balken van het plafond hangen, maken de Portugese Synagoge meer dan dat. Ze benadrukken de grootsheid van de snoge en geven de ruimte majestueuze allure. Het is het wachten meer dan waard geweest.
Ik ben precies op het juiste moment gekomen.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Langzaam vult de ruimte zich met mensen in al hun verscheidenheid, de mannen en jongens allen met een keppeltje op. Men begroet elkaar, babbelt wat over wereldse zaken, betoont respect aan diegenen die het verdienen en gaat uiteindelijk zitten als daarom gevraagd wordt door de man die vanaf de bima het woord tot ons richt. Hij heet ons welkom bij deze herdenking van Kristallnacht.

Er wordt een toespraak gehouden over wat herdenken betekent, over de vervaging tussen goed en kwaad als daders en slachtoffers op één monument genoemd worden, over hoe verzoening alleen plaats kan vinden tussen levenden. En het gaat over wegkijken waar hulp geboden kan worden, terwijl tegelijkertijd heldenmoed en opofferingsgezindheid niet voor iedereen zijn weggelegd.

En dan, terwijl het buiten steeds donkerder wordt en de kaarsen hun warme licht steeds zachter laten schijnen, vertelt een vrouw van 87, met een levenslustig rode hoed op, vanuit een stoel, omdat ze zo slecht ter been is, hoe ze als meisje van 10 in Hannover in haar klas alleen in haar schoolbank zat, omdat niemand meer naast een Jood wilde zitten.
Haar breekbare stem met Duits accent verhaalt hoe ze door de SA gedwongen werd om samen met haar ouders, broer en zusje, hun tijdens Kristallnacht (ze noemt het de voorbode van de grote pogrom) aan gort geslagen winkel op te ruimen. Hoe ze van haar ouders gescheiden werd, omdat die hun kinderen met de allerlaatste transportmogelijkheid naar het toen nog veilige Nederland lieten vertrekken. Hoe ze daarna –op een uit Auschwitz verstuurde ansichtkaart na- nooit meer iets van haar ouders vernomen heeft, omdat ze vermoord zijn. Zoals zovele anderen, alleen om het feit dat ze Joden waren.
Ze is nu oud en niet meer zo kwiek, maar door de manier waarop ze heel feitelijk en in alle helderheid beschrijft wat haar is overkomen, schemert het kleine, bange, kwetsbare en eenzame meisje dat ze geweest moet zijn, door haar bejaarde gestalte heen. Vlak bij haar zitten haar kleinkinderen. Haar leven is verder gegaan na Kristallnacht, na de oorlog.
De enorme kracht die het kleine vrouwtje uitstraalt onder die hoge houten balken waaraan de grote kroonluchters met al die brandende kaarsen hangen, ontroeren mij tot tranen toe. Wat een leven.

Daarna praat een ander nog over zijn recente bezoek aan Auschwitz en Birkenau, hoe “de gewone man” destijds in die concentratiekampen als het ware wakker werd in ongewone omstandigheden en niet meer kon achterhalen hoe hij daar langzaam ingerold was: als bewaker, als bedenker van experimenten, als onderdeel van de grote Vernichtung. Er wordt een link gelegd met de tegenwoordige tijd en hoe Turken en Marokkanen ‘moslims’ zijn geworden en hoe we moeten blijven opletten of het nog wel klopt wat we doen…

Na afloop lopen we gezamenlijk naar de Hollandsche Schouwburg om daar kransen te leggen. Het verkeer wordt door de politie even over de trambaan geleid, zodat we alle ruimte hebben. Nog steeds hebben de mannen en jongens hun keppeltjes op. En ik betrap mezelf erop dat ik ze –als uit een reflex- wil waarschuwen om ze af te doen.
Het is tegenwoordig immers niet veilig om daarmee op de openbare weg gezien te worden.

Advertenties

5 gedachtes over “Kristallnacht

  1. mooie bericht, het was mij niet bewust dat men in A’dam de “Kristallnacht” herdenkt, wij gaan ieder jaar na de synagoge in Keulen, Mainz of Frankfurt. Dit jaar was ik in Frankfurt. De afsluiting met het gemeenschappelijke Kadisch spreken is iedere keer weer ontroerende voor mij.

    1. Dat is wat één van de sprekers heeft gezegd. Hij bedoelde, denk ik, hoe mensen van Turkse en Marokkaanse oorsprong, tegenwoordig als moslims worden gezien. Daarbij stelde hij de vraag of dat wel klopt, en of we daarmee mensen niet indelen zoals destijds: als Jood of niet-Jood ipv als mensen. Maar dat is mijn interpretatie.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s