Ons land is van verdraagzaamheid afgegleden naar onverschilligheid

verdraagzaamheidDit artikel verscheen op VK Opinie, 17 april 2012 en is geschreven met Asher Ben Avraham (@Benavra). Het is ook te vinden op Asher’s Ongenoegen.

Het multiculturalisme mag dan inmiddels in een heftige doodsstrijd zijn beland, er is echter nog niets anders qua maatschappijvisie voor in de plaats gekomen. Het ontbreekt vooral aan een van overheidswege uitgedragen burgerschapsideaal.

Afgelopen week presenteerde G500 haar programma en gedurfde strategie om jongeren meer stem te geven in het huidige politieke bestel. De tien thema’s van G500 nalopend, valt op dat een belangrijk probleem, dat momenteel speelt in Nederland, zich blijkbaar totaal buiten het gezichtsveld van ‘jongeren tot 35 jaar’ bevindt: het sluipende proces van sociale segregatie.

In Nederland voltrekt zich al enige tijd een proces van segregatie waarbij etnische, religieuze, sociale en culturele lijnen samenvallen. Dat maakt de problematiek ook zo complex. Dit is met name zichtbaar in het onderwijs in de grote en middelgrote steden: er zijn steeds meer zwarte en witte scholen en deze ontwikkeling is nauwelijks te stoppen.

Sommige wijken en buurten kennen al een aantal jaren een voortschrijdende eenzijdige samenstelling, een trend die moeilijk te keren lijkt. Vooral in de Randstad vindt daar bovenop nog eens een belangrijke demografische verschuiving plaats. Binnen enkele decennia zal de bevolking namelijk in ruime meerderheid bestaan uit mensen die hun wortels buiten Nederland en zelfs buiten Europa hebben liggen.

Theedrinken
Deze voortschrijdende segregatie draagt niet bij tot het welbevinden en de ontplooiing van individuele mensen, maar staat bovendien een gezonde ontwikkeling van de samenleving in de weg. Theedrinken is onvoldoende gebleken om de boel bij elkaar te houden.
Wat de inwoners van Nederland op fundamentele wijze zou moeten binden is het burgerschap. Daarom vraagt deze tijd om een debat over wat het Nederlanderschap eigenlijk inhoudt. Of zou moeten inhouden.

Wat maakt iemand tot een Nederlander? De magere consensus lijkt op dit moment te zijn dat een Nederlandse burger iemand is die de Nederlandse nationaliteit heeft. Verder dan deze droge constatering komen we eigenlijk niet. Burgerschap is in Nederland geen ideaalbeeld, zoals bij de Fransen ‘Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap’ of de Amerikanen ‘The Land of the Free, the Home of Brave’. Nederlanders denken niet zo graag na over burgerschap, zeker niet over hoe een Nederlander zich zou moeten gedragen of ontwikkelen. Vrijheid, blijheid. Ons land is van verdraagzaamheid afgegleden naar onverschilligheid. Tolerantie is verworden tot desinteresse en onderlinge verwijdering.

Wat de overheid vindt van burgerschap – en hoe ze dat vertaalt in beleid – is vooral bedoeld om mensen buiten ons land te houden. Burgerschap wordt namelijk beschouwd in termen van inburgering van nieuwkomers. Angst voor de vreemdeling, de gastarbeider, de vluchteling, de migrant, de allochtoon definieert het burgerschap. We voelen en denken dat we een hoop te verliezen hebben, maar kunnen eigenlijk niet omschrijven wat. Gaat het om materiële welvaart, om de verzorgingsstaat, om normen en waarden, om vrijheid, om ‘onze’ cultuur? Je zou kunnen zeggen dat we ons op een gemakkelijke manier van al deze vragen hebben afgemaakt: door ze niet te beantwoorden.

Smeerolie
Decennialang is het evangelie van het multiculturalisme beleden, met cultuurrelativisme als gedroomde smeerolie voor alles wat schuurt en stroef loopt in de samenleving. Immigranten werden beschouwd als slachtoffers, die verheven moesten worden om volwaardig burger te kunnen zijn. Het debat concentreerde zich daarbij niet op de plichten die het burgerschap met zich meebrengt, maar juist op de rechten van het burgerschap en op het vertroetelen van de culturele eigenheid van de (veelal islamitische) nieuwkomer. In plaats van het stimuleren van krachtige ontplooiing en zelfredzaamheid, waren de zwakte en achterstandspositie van de nieuwkomers uitgangspunten van het beleid.

Het multiculturalisme mag dan inmiddels in een heftige doodsstrijd zijn beland, er is echter nog niets anders aan maatschappijvisie voor in de plaats gekomen. Het ontbreekt vooral aan een van overheidswege uitgedragen burgerschapsideaal. Het burgerschap blijft zo een wazig en onbezield begrip. Het burgerschapsideaal is verworden tot een afschrikwekkende checklist van harde beperkende voorwaarden voor potentiële immigranten.

Het immigratiebeleid richt zich op wat er allemaal niet mag als je Nederland in wil komen en aan welke eisen potentiële immigranten moeten voldoen qua sociaaleconomische status, gezinssituatie, opleiding en politieke situatie in het land van vertrek. Inperking van de immigratie staat voorop. Ontmoedigen en afschrikken is het devies. Wat op zich effectief werkt om de immigratiestroom in te dammen en de doelstelling van het regeerakkoord te halen. Maar een doorvoeld en inspirerend burgerschapsideaal is het niet.

Oriëntatiepunt
Door het ontbreken van een visie op het individuele burgerschap in de moderne Nederlandse samenleving, ontbreekt er een wezenlijk oriëntatiepunt. Niet alleen voor de immigrant, maar ook en in de eerste plaats voor de Nederlander zelf. Burgerschap zegt namelijk iets over bereidheid van mensen zich in te zetten voor de maatschappij waarin zij leven. Burgerschap gaat over gedeelde maatschappelijke waarden en gewenst gedrag van het individu in de publieke ruimte, los van een collectief. Alles in dienst van een samenleving waar binnen zoveel mogelijk burgers zich zo goed en voorspoedig mogelijk kunnen ontwikkelen.

Om J.F. Kennedy te parafraseren: ‘Vraag je niet af wat Nederland voor jou kan doen, maar vraag je af wat jij voor Nederland kunt doen!’ In dat licht bezien is het initiatief van G500 alleen maar te prijzen. Maar het zou mooi zijn als de thema’s waarvoor deze groep zich wil inzetten meer reikwijdte hebben dan hoe de overheid, dan wel de politiek de welvaart moet verdelen en waarborgen. Juist voor de toekomstige generaties van Nederlanders en het behoud van een vreedzame samenleving is het van belang dat het thema burgerschap op de agenda wordt gezet. Want het sluipende proces van segregatie moet worden gestopt.

Advertenties